Quy trình quản lý BIM và CDE: Làm sao để các bên dùng đúng mô hình?

Một dự án có thể đã dựng mô hình kiến trúc, kết cấu và cơ điện nhưng vẫn gặp khó khi phối hợp. Người thiết kế vừa cập nhật mô hình, nhà thầu đang xem bản cũ, còn ý kiến xử lý xung đột nằm trong email. Vấn đề lúc này không nằm ở việc thiếu mô hình 3D, mà ở cách quản lý và chia sẻ thông tin.

BIM giúp tạo lập và sử dụng thông tin công trình. CDE (môi trường dữ liệu chung) giúp các bên quản lý tệp, phiên bản, trạng thái và quá trình trao đổi thông tin đó. ISO 19650 và TCVN 14177-1:2024, TCVN 14177-2:2024 cung cấp khung tham khảo cho việc tổ chức quản lý thông tin sử dụng BIM.

Bắt đầu bằng yêu cầu thông tin, không phải bằng phần mềm

Trước khi dựng mô hình, chủ đầu tư và các đơn vị tham gia cần xác định BIM sẽ phục vụ việc gì: phối hợp thiết kế, kiểm tra xung đột, hỗ trợ thi công hay bàn giao cho vận hành. Từ mục tiêu đó mới xác định mô hình nào phải nộp, cần những dữ liệu gì, ai chịu trách nhiệm và thời điểm giao nộp.

Chẳng hạn, nếu mục tiêu là kiểm tra xung đột ở tầng hầm, mô hình cần thể hiện đủ vị trí, cao độ và phạm vi của hệ kết cấu, đường ống, máng cáp. Nếu mục tiêu là quản lý thiết bị sau bàn giao, chủ đầu tư còn cần xác định những thông tin tài sản mà đơn vị vận hành sẽ sử dụng.

Thiếu yêu cầu rõ ràng, nhóm BIM có thể tạo một mô hình rất chi tiết nhưng vẫn không trả lời được câu hỏi của người nhận.

Khi nào nên tách mô hình theo tầng hoặc khu vực?

Mô hình có thể được chia theo bộ môn, tòa nhà, tầng, khu vực hoặc hệ thống. Không có quy tắc mọi dự án đều phải tách theo tầng. Việc chia mô hình nên dựa trên phạm vi giao việc, khả năng thao tác, lịch giao nộp và nhu cầu phối hợp.

Tách mô hình theo tầng hoặc khu vực phù hợp khi các nhóm làm việc tương đối độc lập, cần nộp dữ liệu ở những mốc khác nhau hoặc mô hình tổng trở nên khó quản lý. Ngược lại, chia quá nhỏ sẽ tạo nhiều tệp và nhiều ranh giới phải kiểm tra. Những cấu kiện đi qua nhiều tầng, như trục kỹ thuật hoặc đường ống đứng, cần được quy định rõ bên nào chịu trách nhiệm mô hình hóa.

Trước khi chia, nhóm dự án nên thống nhất hệ tọa độ, quy tắc đặt tên và cách ghép các phần trở lại. Nếu các mô hình không cùng mốc tọa độ hoặc dùng tên tầng khác nhau, việc kiểm tra xung đột sẽ thiếu tin cậy.

Hình 1. Minh họa việc xem xét chia mô hình BIM theo khu vực hoặc tầng.

Kiểm soát thông tin trên CDE như thế nào?

Theo hướng dẫn áp dụng TCVN 14177 của Bộ Xây dựng, thông tin trong CDE được tổ chức qua các vùng WIP, Shared, Published và Archived. Có thể hiểu ngắn gọn như sau:

Điểm quan trọng là Shared không mặc nhiên có nghĩa được dùng để thi công. Tương tự, đưa một tệp vào Published không tự làm tệp đó có “giá trị pháp lý cao nhất”. Dự án vẫn phải xác định mục đích phát hành, người có thẩm quyền và các yêu cầu theo hợp đồng, quy định áp dụng.

CDE cũng cần lưu được phiên bản và lịch sử xử lý. Thay vì các file tên “cuối”, “cuối mới” và “cuối chính thức”, người dùng phải xác định được bản nào thay bản nào, bản nào đang được xem xét và bản nào được phép sử dụng.

Phối hợp mô hình và xử lý xung đột bằng BCF

Khi mô hình các bộ môn được ghép để kiểm tra, phần mềm có thể phát hiện những vị trí giao cắt. Tuy nhiên, không phải mọi giao cắt đều là lỗi. Người điều phối cần xem bối cảnh thiết kế, lọc các kết quả có ý nghĩa rồi giao đúng bên xử lý.

BCF (BIM Collaboration Format) là chuẩn mở do buildingSMART phát triển để trao đổi vấn đề gắn với mô hình. Một vấn đề có thể kèm mô tả, góc nhìn và tham chiếu đến các đối tượng liên quan. Nhờ vậy, người nhận biết chính xác vị trí cần xem thay vì chỉ nhận một lời nhắn “ống vướng dầm tầng hầm”. BCF là chuẩn của buildingSMART; không nên gọi nó là “định dạng BCF theo TCVN 14177”.

Một vấn đề chỉ nên được đóng sau khi bên phụ trách cập nhật mô hình và người kiểm tra xác nhận kết quả trên phiên bản mới. Trạng thái “đã sửa” do người thực hiện báo lại chưa đủ để kết luận xung đột đã được xử lý.

Bàn giao BIM cần chuẩn bị từ đầu dự án

Nếu chủ đầu tư muốn dùng mô hình cho quản lý và vận hành, yêu cầu dữ liệu bàn giao phải được xác định sớm. Mô hình dùng để phối hợp thiết kế có thể thể hiện vị trí thiết bị nhưng chưa có thông tin cần cho vận hành, bảo trì.

Trước khi bàn giao, các bên cần kiểm tra mô hình thể hiện trạng thái nào của công trình, thuộc tính nào đã hoàn thiện, vấn đề nào còn mở và tài liệu nào đi kèm. Việc chỉ gom toàn bộ file vào cuối dự án không bảo đảm đơn vị vận hành có thể sử dụng được dữ liệu.

Tại Việt Nam, lộ trình áp dụng BIM được phê duyệt tại Quyết định 258/QĐ-TTg; Nghị định 217/2026/NĐ-CP cũng có nội dung về ứng dụng BIM trong hoạt động xây dựng. Phạm vi và sản phẩm phải bàn giao cần được xác định theo đúng loại dự án, quy định áp dụng và hợp đồng, không dùng một yêu cầu chung cho mọi công trình.

BIM Xây Dựng 360 và CDE 360 Việt Nam hỗ trợ ở bước nào?

Theo giới thiệu của đơn vị phát triển, BIM Xây Dựng 360 hỗ trợ xem và phối hợp mô hình IFC, kiểm tra xung đột, quản lý Issue/BCF và so sánh phiên bản. CDE 360 Việt Nam hỗ trợ quản lý tệp, quyền truy cập, phiên bản và luồng xem xét dữ liệu.

Doanh nghiệp nên thử bằng một gói dữ liệu thật: tải hai mô hình bộ môn, tạo phiên bản mới, phát hiện một vấn đề, giao người xử lý, kiểm tra bản sửa và phát hành. Một vòng làm việc như vậy sẽ cho thấy phần mềm có phù hợp quy trình của dự án hơn là chỉ xem danh sách tính năng.

Kết luận

Tìm hiểu thêm: BIM Xây Dựng 360 và CDE 360 Việt Nam